Ajnowie, Bronisław Piłsudski i niezwykła podróż między światami. Nowa wystawa w Sulejówku

12 września w Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku otwarto wystawę „Dusza pomiędzy światami. Ajnowie – rdzenni mieszkańcy północnej Japonii i etnograf Bronisław Piłsudski”. Ekspozycja przybliża historię Ajnów oraz niezwykłe dokonania Bronisława Piłsudskiego – starszego brata marszałka Józefa Piłsudskiego. Wystawę można oglądać do 28 marca 2027 roku.

Gospodarzem wydarzenia był dr Robert Andrzejczyk, dyrektor Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku. W wernisażu uczestniczyli przedstawiciele świata kultury, nauki i dyplomacji, wśród nich Rūta Kačkutė – dyrektorka Litewskiego Muzeum Narodowego, Danuta Onyszkiewicz z Fundacji Rodziny Józefa Piłsudskiego, ambasador Japonii w Polsce Akira Kono, podsekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych Artur Harazim oraz Piotr Rypson, dyrektor Departamentu Dziedzictwa Kulturowego w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Ważnym momentem uroczystości było wręczenie srebrnych medali „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” profesorom Alfredowi F. Majewiczowi oraz Antoniemu Kuczyńskiemu. Profesor Kuczyński zmarł 5 maja tego roku, dlatego medal w jego imieniu odebrała córka Joanna Kuczyńska. Odznaczenia, w imieniu ministry kultury i dziedzictwa narodowego Marty Cienkowskiej, wręczył Piotr Rypson.

Wystawa została przygotowana w 160. rocznicę urodzin Bronisława Piłsudskiego. Jego historia jest niezwykła. Na Sachalin trafił jako zesłaniec, a właśnie tam zetknął się z Ajnami. Zamiast traktować ich kulturę jako ciekawostkę, zaczął ją dokładnie poznawać i dokumentować.

Uczył się języka ajnuskiego, zapisywał opowieści i pieśni, fotografował mieszkańców oraz dokumentował ich codzienne życie, zwyczaje i ceremonie. Szczególne znaczenie mają nagrania wykonane przez niego na woskowych cylindrach fonograficznych.

– mówił podczas otwarcia dr Robert Andrzejczyk.

Dyrektor muzeum podkreślał również, że Piłsudskiego wyróżniał szacunek do każdego człowieka, niezależnie od jego kultury czy wyznania. To właśnie takie podejście pomogło mu zdobyć zaufanie społeczności, którą poznawał.

Podczas wernisażu o znaczeniu wystawy mówił również Artur Harazim, podsekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych. Zwrócił uwagę, że historia Piłsudskiego może być postrzegana nie tylko jako opowieść o etnografii, ale również o budowaniu relacji między kulturami.

Piłsudski nie miał politycznego mandatu, pieniędzy ani oficjalnej funkcji. Był zesłańcem. Mimo to potrafił nawiązać kontakt z ludźmi należącymi do zupełnie innego kręgu kulturowego. Poznawał ich język, słuchał ich historii i zapisywał dziedzictwo, które mogło zostać zapomniane.

- mówił wiceminister Harazim.

Podczas wernisażu głos zabrał również ambasador Japonii w Polsce Akira Kono, który przybliżył znaczenie kultury Ajnów i działania podejmowane obecnie na rzecz jej ochrony.

Jak podkreślił, Ajnowie to rdzenna społeczność zamieszkująca najdalej na północ wysuniętą część japońskiego archipelagu, przede wszystkim wyspę Hokkaido. Mają własny język, wierzenia i bogate tradycje kulturowe. W 2019 roku Japonia oficjalnie uznała Ajnów za rdzenny lud tego kraju, a przyjęta wówczas ustawa stworzyła ramy dla działań na rzecz promocji i ochrony ich kultury.

Ambasador zwrócił uwagę, że w ostatnich latach kultura Ajnów coraz częściej pojawia się również w kulturze popularnej. Jednym z przykładów jest manga i anime „Golden Kamuy”, które przybliżyły tradycje Ajnów odbiorcom nie tylko w Japonii, ale także w Polsce i innych częściach świata. Ważną rolę odgrywają również instytucje kultury, takie jak Upopoi – Narodowe Muzeum i Park Ajnów w Shiraoi na Hokkaido, którego zadaniem jest ochrona dziedzictwa i przekazywanie go kolejnym pokoleniom. Jednym z ważnych postaci tej instytucji jest oczywiście etnograf Piłsudski.

W tym kontekście szczególne miejsce zajmuje Bronisław Piłsudski. Jak przypomniał Akira Kono, jego badania nad kulturą Ajnów obejmowały nagrania dźwiękowe, opisy zwyczajów i tradycji, fotografie oraz opracowanie słownika. Materiały zgromadzone przez polskiego etnografa mają dziś znaczenie nie tylko historyczne. Mogą być również wykorzystywane jako źródło w trwających działaniach na rzecz zachowania i rewitalizacji języka oraz dziedzictwa Ajnów.

To właśnie ten współczesny wymiar jest jednym z ważnych elementów wystawy w Sulejówku. Ekspozycja nie przedstawia Ajnów wyłącznie jako społeczności opisanej ponad sto lat temu przez Bronisława Piłsudskiego. Pokazuje również współczesnych artystów ajnuskich, ich twórczość, tożsamość, pamięć o przodkach oraz starania o zachowanie własnej kultury.

Dzięki temu historia Bronisława Piłsudskiego nie kończy się na jego archiwalnych fotografiach, zapiskach czy nagraniach. Jego praca pozostaje częścią historii Ajnów i nadal może pomagać w poznawaniu oraz ochronie ich dziedzictwa.

Wśród eksponatów znalazły się tradycyjne stroje, ajnuskie noże makiri, haftowane osłony dłoni tekunpe czy ceremonialny kołczan ikayopikor. Zobaczyć można również współczesne prace artystów ajnuskich, które podejmują tematy tożsamości, pamięci, relacji z przodkami i przekazywania tradycji kolejnym pokoleniom.

Jednym z ciekawszych obiektów jest kaparamip – tradycyjna szata, której współczesną wersję stworzyły Yuki Hayasaki i Shinobu Sugimura. Wykorzystały w niej ornamenty inspirowane apehuci kamuy, bóstwem ognia. Na wystawie znalazła się także drewniana taca komochi bon z 2025 roku autorstwa Tomoyi Okamoto, wykorzystująca motyw sowy.

Jednym z najważniejszych punktów ekspozycji są oryginalne nagrania Bronisława Piłsudskiego. Zwiedzający mogą zobaczyć fonograf Edisona oraz oryginalne woskowe cylindry, na których utrwalono ajnuską mowę i przekazy ustne.

Wystawę uzupełniają filmy poświęcone współczesnej kulturze Ajnów, między innymi językowi ajnuskiemu, rzeźbieniu w drewnie oraz współczesnej tożsamości tej społeczności. Pokazywany jest także film „Ainupuri” Kanako Uzawy i Laury Liverani.

„Dusza pomiędzy światami. Ajnowie – rdzenni mieszkańcy północnej Japonii i etnograf Bronisław Piłsudski” to wspólny projekt Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku i Litewskiego Muzeum Narodowego. Ekspozycję można oglądać od 12 września 2026 roku do 28 marca 2027 roku w Sali Tokio i sali kinowej na poziomie -3 muzeum.

Bilet normalny kosztuje 10 zł, ulgowy 6 zł, a grupowy 6 zł. Wystawa została przygotowana w taki sposób, aby była interesująca i pouczająca zarówno dla dorosłych, jak i dla dzieci.

To opowieść o spotkaniu dwóch odległych światów, ale także o tym, jak ciekawość, szacunek i uważne słuchanie drugiego człowieka mogą pomóc ocalić język, pamięć i kulturę przed zapomnieniem.

 #Sulejówek #MuzeumJózefaPiłsudskiego #BronisławPiłsudski #Ajnowie #Japonia #Wystawa #Kultura #Historia #Etnografia #iOtwock