Jak IPN z prezydentem Otwocka chcieli podnosić świadomość historyczną otwocczan

IPN za pośrednictwem prezydenta Otwocka szykował pomnik dla tylko dwóch spośród kilkudziesięciu mieszkańców miasta odznaczonych tytułem Sprawiedliwy wśród Narodów Świata. Do uhonorowania wybrano księży. 

Obelisk z ich imionami miał stanąć w mieście jeszcze w marcu br. Pomysł jednak spotkał się ze sprzeciwem ks. dziekana Bogdana Sankowskiego proboszcza parafii św. Wincentego á Paulo oraz Zbigniewa Nosowskiego, przewodniczącego Społecznego Komitetu Pamięci Żydów Otwockich i Karczewskich, który nagłośnił historię na łamach portalu Więź w artykule "Dzielenie Sprawiedliwych". W rezultacie prace nad obeliskiem zostały wstrzymane. 

Bulwersujące jest dzielenie Otwockich Sprawiedliwych na bardziej i mniej godnych upamiętnienia, ale trudno też nie zapytać:  jak prezydent miasta mógł w ogóle coś takiego poprzeć?!

Sztuczny wybór

Otwock przed II wojną światową miał dużą populację Żydów. W trakcie okupacji wielu z nich pomogli przetrwać sąsiedzi Polacy. Po latach - głównie dzięki wysiłkom Nosowskiego i innych społeczników - ciche bohaterstwo mieszkańców Otwocka i okolic zostało przypomniane poprzez przyznanie im przez  jerozolimski Instytut Yad Vashem tytułów Sprawiedliwych wśród Narodów Świata. To wcale niemałe grono - ok. 50 osób, kobiet i mężczyzn, różnych zawodów i zamożności, których łączyło to, że w pewnym momencie wojny postanowili pomóc żydowskiemu dziecku, czy rodzinie. Bo tak było trzeba. Spośród tego grona do wyróżnienia na nowym obelisku w Dzień Pamięci Polaków ratujących Żydów (24 marca) Instytut Pamięci Narodowej wybrał jednak tylko dwóch księży - proboszcza Ludwika Wolskiego oraz wikarego Jana Raczkowskiego. 

O pomyśle IPN ks. dziekana Bogdana Sankowskiego z kościoła Wincentego á Paulo poinformował 23 lutego br. prezydent Jarosław Margielski. Jak opisuje Zbigniew Nosowski na łamach Więzi - księdzu proboszczowi pomysł nie spodobał się zupełnie, co wyraził dobitnie w liście do prezydenta. 

Zauważył, że obaj księża zostali już uhonorowani, ponieważ ich dyplomy i medale Sprawiedliwych znajdują się na eksponowanym miejscu kościoła parafialnego - w kaplicy Matki Bożej Swojczowskiej. Stawianie im pomnika byłoby zaś degradowaniem znaczenia dotychczasowej formy uznania.

Na koniec podkreślił, że organizacje społeczne Otwocka (Społeczny Komitet Pamięci Żydów Otwockich i Karczewskich, Towarzystwo Przyjaciół Otwocka) od dawna starają się o godne upamiętnienie wszystkich Otwockich Sprawiedliwych na terenie miasta np.  poprzez nadanie parkowi miejskiemu takiego imienia lub utworzenie w przestrzeni publicznej Lasu Pamięci Sprawiedliwych - lecz ich zabiegi dotychczas nie znalazły poparcia władz miasta.

Jaka historyczna świadomość?

W przeciwieństwie do proboszcza Sankowskiego prezydent Margielski nie zauważył, że inicjatywa IPN jest "nieodpowiednia", wręcz przeciwnie:

Nawet wypaczoną świadomość? - Taka ewentualność najwyraźniej nie przeszkadza ludziom z PiS, ani IPN. Całkiem niedawno na wniosek IPN poparty przez prezydenta Otwocka - jeden ze Sprawiedliwych, mjr Bronisław Marchlewicz, którego imię nadano w lipcu 2020 r. jednemu z rond w Otwocku, został pozbawiony stopnia w nazwie ronda. Tylko dlatego, że ów stopień zyskał już po wojnie kontynuując pracę policjanta jako milicjant. Nieważne, że krótko i następnie został bezpodstawnie skazany na więzienie przez stalinowski sąd. "Komunistycznej pamiątki" trzeba było się pozbyć. Jednocześnie nikomu w PiS, ani IPN nie przeszkadza na wysokich stanowiskach w sądach, czy sejmie były PRL-owski prokurator Piotrowicz…

Pomnik bez konsultacji

Wracając do pytania postawionego na wstępie - jak prezydent miasta mógł w ogóle coś takiego poprzeć? Cóż - Jarosław Margielski nieraz ignorował opinie innych, bo "wiedział lepiej". Ponadto jako członek PiS po prostu realizuje politykę partii i rządu. 

Tu wspomnę, że nie przekonała mnie opinia wyrażona w tekście Zbigniewa Nosowskiego, iż historia z dzieleniem Sprawiedliwych "to kolejny przejaw polityki obrzydzania Kościoła narodowi". Moim zdaniem PiS i władze kraju prowadzą politykę gloryfikowania Kościoła - co szczególnie ostatnio ma być antidotum na upubliczniane grzechy księży (sprawy dot. pedofili). Inna rzecz, że gloryfikowanie na siłę - tak jak w przypadku tych dwóch wybranych na pomnik księży - prowadzi faktycznie niejednokrotnie do odwrotnego efektu - obrzydzenia Kościoła.

Otwocczanie za księdzem i społecznikiem

Komentarze otwocczan po artykule "Dzielenie Sprawiedliwych" Zbigniewa Nosowskiego, jak rzadko były jednomyślne - pomysł uhonorowania tylko dwóch księży jako Sprawiedliwych z Otwocka się nie spodobał, a informację o zaprzestaniu prac nad obeliskiem przyjęto z zadowoleniem. Tu niektóre z wypowiedzi, najlepiej oddające ich ton:

Jednym słowem trzeba uważać z tym podnoszeniem świadomości historycznej, bo może się okazać, że inni są znacznie bardziej świadomi od podnoszacego…

Kazimiera Zalewska