:-( Wygląda na to że masz Adblocka. Utrzymujemy się z reklam żeby móc dostarczyć Ci wiadomości z Twojego regionu za które nie musisz płacić, czy mógłbyś rozważyć jego wyłączenie?
  8°C pochmurno z przejaśnieniami

Mądralin - siedziba mędrców

Historia, Mądralin siedziba mędrców - zdjęcie, fotografia
  • Stanisław Michalski
    Stanisław Michalski
  • Stanisław Hiszpański
    Stanisław Hiszpański
  • „Sosnówka
    „Sosnówka" przed 1939 r.
  • „Biały domek”
    „Biały domek”
  •  niemiecki dom wypoczynkowy przed 1945 r.
    niemiecki dom wypoczy...

„Mądralin” - Dom Pracy Twórczej Polskiej Akademii Nauk w Emowie nad Świdrem to budynek wyjątkowy. Warto przypomnieć sobie tę jego wyjątkowość. W 1922 roku Stanisław Hiszpański, "magister praw, wł. f-my, ofiarodawca, Mądralina", jak głosi napis na jego nagrobku, podarował Kasie Mianowskiego parcelę o powierzchni 1,5 ha. Na niej znajdował się murowany, piętrowy budynek nazywany "Biały domek", wzniesiony rok wcześniej, tj. w 1921 roku. Kasa Mianowskiego, kierowana przez prof. Stanisława Michalskiego, szybko rozpropagowała miejsce jako uroczy dom wypoczynkowy dla uczonych, pisarzy i artystów.

Prawdopodobnie inicjatywa wybudowania miejsca do cichej pracy dla polskich uczonych zrodziła się w nieprzeciętnym umyśle Stanisława Michalskiego. Tadeusz Kotarbiński nazwał go człowiekiem instytucją: "(…) duszą i konstruktorem pionierskiego na swój czas "Poradnika dla samouków", głównym działaczem zrywu oświatowego w Warszawie na przełomie XIX i XX w. Jego podszeptom i decyzjom poddały się instytucje powołane do wspomagania nauki: Kasa im. Mianowskiego i Fundusz Kultury Narodowej". Przekonał on do sfinansowania projektu zamożnego warszawskiego szewca, Stanisława Hiszpańskiego, znanego z wspierania różnych inicjatyw społecznych. Za jego pieniądze wzniesiono tzw. „Biały domek”.

Z czasem do miejsca przylgnęła żartobliwa nazwa - "siedziba mędrców, krótko mówiąc: Mądralin" - jak pisał Jellenta w "Otwockich sosnach". Stanisław Hiszpański czy Stanisław Michalski? Który ze Stanisławów wymyślił tę nazwę, nie wiadomo. Zapewne było to wyjaśnione w tzw. złotej księdze Mądralina, gdzie spisywano wszystkie ważniejsze wydarzenia z historii tego miejsca. Niestety, zaginęła ona podczas II wojny światowej. Pozostało z tej księgi tylko kilka wyrwanych zapisków: "Wpisujta się! Wpisujta się do tej księgi, uczone a kochane niedołęgi! Luminarze nauki, poproszeni swego czasu o zbadanie własności przyrodniczych mądralińskich wód, orzekli: - Na ogół możemy stwierdzić: wody w Mądralinie zbyt twórczemi nie są. Natomiast cała atmosfera mądralińska przesiąknięta jest promieniami twórczemi zdrowia i niepospolitego humoru". Zachowany opis tej księgi pokazuje jak była ona wyjątkowa. Jej karty wykonane zostały z papieru czerpanego i oprawione w biały pergamin ze złoceniami. Zapisana była aforyzmami, bajkami i szaradami, a także bezcennymi rysunkami prof. S. Noakowskiego. Księga ta stanowiła jedyny w swoim rodzaju biały kruk ze względu na liczne rysunki, autografy i wpisy luminarzy polskiej kultury i nauki.

Są dwie wersje jej zaginięcia. Jedna z nich mówi, że złota księga stała się wojennym trofeum jednego z niemieckich oficerów wypoczywających w czasie wojny w Mądralinie, druga natomiast kieruje podejrzenie na nieświadomych jej wartości żołnierzy AK, którzy mieli jej karty wykorzystać na podpałkę. A może ktoś przechował tę księgę i ma ją w swoich zbiorach do dzisiaj?
Wyjątkowością Mądralina było przeznaczenie go wyłącznie do użytku mężczyzn. Legenda głosi, że to za sprawą niedoceniania przez Michalskiego damskiego intelektu. Panie miały nie tylko zakaz mieszkania w Mądralinie, ale nawet odwiedzania przebywających tam mężów czy krewnych. Zakaz ten miał na celu izolację od "wszelkiej codzienności, tak pożądanej przecież dla ludzi nauki" - pisał Michalski. Innymi słowy chodziło o to, żeby przebywający tutaj naukowcy zajmowali się faktycznie pracą twórczą, a nie innymi, bardziej przyziemnymi sprawami. Z tego samego powodu w Mądralinie nie podłączono telefonów. Wyposażenie pokoi było zaś niemal spartańskie.

Okres świetności Mądralina przypada na okres międzywojenny. Po kilku latach funkcjonowania okazało się że jest on za mały w stosunku do rosnących potrzeb. I wtedy ponownie do akcji wkracza prof. Michalski. W drugiej połowie lat 30., z jego inicjatywy i częściowo jego funduszy (zebranych przez społeczeństwo na wybudowanie mu domu), stanął w Mądralinie drugi, okazały murowany budynek zwany „Sosnówką” z piękną jadalnią o kasetonowym, drewnianym stropie, zapleczem kuchennym i czytelnią sąsiadującą z rozległym zadaszonym tarasem. Jego projektantem był Jan Koszyc-Witkiewicz.

Uroczystego otwarcia nowego „głównego” budynku dokonał w 1938 roku prezydent Ignacy Mościcki w towarzystwie m.in. ministra oświaty prof. Wojciecha Alojzego Świętosławskiego. W okresie okupacji hitlerowskiej Mądralin przetrwał w stanie prawie nienaruszonym. Został przejęty przez Niemców na ośrodek wypoczynkowy dla oficerów Wehrmachtu. Dzięki temu nie dokonywano w nim żadnych przeróbek ani przypadkowych przebudów. Zachowały się m.in. oryginalne belki zdobiące strop w jadalni, a w bibliotece - portret wybitnego szewca-prawnika z tablicą pamiątkową.

Po 1945 r. Mądralin dalej służył polskim naukowcom jako dom pracy twórczej Polskiej Akademii Nauk. Niestety, ostatnie lata okazały się dla ośrodka nieprzychylne. PAN określił, że Mądralin jest dla niego obiektem zbędnym i z chęcią się go pozbędzie.
Ciekawe, co na to powiedzieliby panowie Hiszpański i Michalski?

Paweł Ajdacki
 

Mądralin - siedziba mędrców komentarze opinie

Dodajesz jako: Zaloguj się

Ostatnie video - filmy na iOtwock.info