Otwocczanie znani i nieznani - Klemens Junosza

Opowiadając o historii Otwocka i osobach z nim związanych, wymieniany jest dość szczupły zestaw nazwisk. Wspomina się o Reymoncie, Piłsudskim, Andriollim, Geislerze i jeszcze paru osobach. Ostatnimi czasy do tego zacnego grona dołączyła Irena Sendlerowa. Ale z Otwockiem swoje losy (na długo bądź krótko) związało dużo więcej osób, o których z reguły się nie pamięta. Jedną z takich postaci jest popularny pod koniec XIX w. nowelista, powieściopisarz i felietonista Klemens Junosza, a właściwie  Klemens Szaniawski.

Klemens Junosza urodził się  23 listopada  1849 r.  w  Lublinie i zmarł  21 marca 1898  r. w...  Otwocku. Pochodził z mieszczańskiej rodziny o szlacheckich korzeniach (stąd pseudonim "Junosza" od nazwy ich herbu rodowego) osiadłej w Lublinie. Jego matka Leontyna pochodziła z Brodowskich, a ojciec Władysław był podprokuratorem w lubelskim sądzie. Wcześnie został osierocony przez rodziców.  Uczył się w szkole pijarów w  Łukowie oraz w  latach 1862-65 w Siedlcach. Ze względu na trudne warunki materialne szkoły nie ukończył. Po powrocie do Lublina przez kilka lat pracował w Izbie Obrachunkowej. Zadebiutował w czasopiśmie „Kolce” w 1874 r. Junosza był mistrzem małych form literackich takich jak: nowele, opowiadania, obrazek i szkic. Jednak w swoim dorobku literackim ma też i powieści. W swojej twórczości chętnie portretował środowiska chłopskie, drobnoszlacheckie, mieszczan i Żydów  warszawskich. Świetne opisy typów żydowskich oraz stosunków panujących na wsi i w mieście zawarł w takich opowiadaniach jak: Buda na karczunku,  Czarne błoto,  Łaciarz,  Na bruku,  Pająki,   Panowie  bracia, Synowie pana Marcina,  Syzyf,  Za mgłą, Zagrzebani. Sporą część swojej twórczości poświęcił też rodzinnemu Lublinowi: Cud na kirkucie,  Dworek przy cmentarzu, Lublin, Pan sędzia, Szpada Hamleta.

Po 1875 r. przeprowadził się do Warszawy. Tutaj poświęcił się pracy literackiej i dziennikarskiej. W międzyczasie zarządzał też majątkiem w  Woli Korytnickiej pod Węgrowem. W latach 1877–1883 był sekretarzem redakcji dziennika „Echo”, potem członkiem redakcji „Wieku”. Przez jakiś czas redagował „Wędrowca” oraz „Bibliotekę Dzieł Wyborowych”. Liczne teksty opublikował też w rodzinnym Lublinie w „Gazecie Lubelskiej” i „Kalendarzu Lubelskim”.
W 1875 r. ożenił się z Karoliną Zofią Piasecką, córką lubelskiego rejenta. Karolina była również literatką zamieszczającą opowiadania w czasopismach lubelskich i warszawskich. Między innymi w 1896 r. w „Kalendarzu Lubelskim” opublikowała sztukę dla dzieci (Teatr dla dzieci) i powieść dla dorastających panien (Nacia).

Klemens Junosza zmarł na gruźlicę 21 marca 1898 r. w sanatorium dra Geislera w Otwocku. Jego pogrzeb stał się wielką manifestacją opisywaną przez liczne polskie czasopisma. Z sanatorium w Otwocku w otoczeniu tłumów został przewieziony do rodzinnego Lublina, gdzie spoczął przy grobie matki na  cmentarzu przy ul. Lipowej  (kwatera 18b). Lublinianie jeszcze w tym samym roku ufundowali na jego grobie okazały pomnik z portretowym popiersiem pisarza dłuta Ludwika Pyrowicza. Po śmierci imię Klemensa Junoszy otrzymały ulice w Lublinie i Krakowie, a w Otwocku... o nim zapomniano.

Wybór utworów Klemensa Junoszy:Rola (1884), Z mazurskiej ziemi (1884), Pan (1887), Przy kominku (1896), Nasi Żydzi w miasteczkach i na wsiach (1889), Obrazki szare (1890), Panowie bracia (1891), Pająki (1894), Z Warszawy. Nowelle (1894), Czarne błoto. Pająki wiejskie (1895), Żywota i spraw Symchy Borucha Kaltkugla ksiąg pięcioro (1895), Fotografie wioskowe (1895), Na bruku (1897), Z pola i z bruku (1897), Kłusownik (1898), Na zgliszczach (1898), Z „Zapisek myśliwego” (1898).

Paweł Ajdacki
 

Na zdj głównym: Otwock: Pogrzeb Klemensa Junoszy w 1898 r. - przejście z ul. Kościelnej na stację kolejową.